أبو علي سينا

مقدمه 34

رساله نفس ( فارسى )

من كتاب الشفاء » . ولى پس از چند سطر ، مطلب را چنين ادامه مىدهد : « و اما كتابى الحيوان و النبات من الشفاء فقد تمّمهما فى سنة توجه فيها علاء الدوله تلقاء ساپور خواست و كان الشيخ فى خدمته » . بنا بر اين قدر متيقن اين است كه شيخ قسمت نفس كتاب شفا را نيز در همدان يعنى پس از آنكه كتاب معاد را در رى قبلا تأليف نموده بوده ، نوشته است و به همين مناسبت بعيد نيست كه قسمتى از كتاب معاد را عينا در شفا نقل كرده باشد و اين نوع نقل و اقتباس نزد شيخ نظائرى داشته است ، از جمله منطقى را كه در جرجان براى ابو محمد الشيرازى تأليف كرده بود در اصفهان هنگام تأليف كتاب نجاة در آغاز آن آورده است ؛ چنان كه بيهقى در صفحهء 54 تتمهء صوان الحكمة درين مورد مىنويسد : « و كان الشيخ صنف بجرجان المنطق الذي وضعه فى اول النجاة » . امّا راجع به صحت انتساب اين رساله بفيلسوف بزرگ ايران دلائل و شواهدى موجود است : يكى آنكه سبك انشاء و اسلوب نگارش و استعمال كلمات و تركيبات فارسى آن تقريبا بشيوهء نثر قرن پنجم و ششم ، خاصه آثار مسلّم خود ابن سينا مانند دانشنامهء علائى و رسالهء نبض كه هر دو به فارسى نوشته شده‌اند ؛ شباهت و قرابت دارد . ديگر آنكه در كليهء نسخ خطى كه بدست مصحح اين رساله رسيده و بعدا از آنها ياد خواهد شد اين رساله بدون استثناء بشيخ رئيس نسبت داده شده است . علاوه برين عده‌اى از تاريخ‌نويسان از جمله ابو الحسن بيهقى و حاجى خليفه رسالهء « ماهيت نفس » را جزو مؤلفات محقق و مسلم ابن سينا ذكر كرده‌اند ؛ چنان كه در نسخه بدلهاى كتاب تتمهء صوان الحكمة ، مانند نسخهء كتابخانهء ملا مراد ( 4 ) بشمارهء 1408 كه تاريخ كتابت آن 639 هجرى و بر حسب ظاهر اقدم